Ný vorskýrsla Kjaratölfræðinefndar varpar skýrara ljósi á hvernig launaþróun var á yfirstandandi kjarasamningstímabili hjá ólíkum hópum launafólks. Nýjung í vorskýrslu KTN að þessu sinni er umfjöllun um launabreytingar eftir launastigi, mörkuðum og heildarsamtökum launafólks auk hefðbundinnar rýni á þróun launavísitalna og meðallaunum á árinu 2025.
Í skýrslunni kemur fram að launafólk með lægra tímakaup á almennum markaði árið 2024 hafi fengið hærri prósentuhækkanir en þau sem voru á hærri launum. Það skýrist meðal annars af blandaðri leið krónutölu og prósentuhækkana, þar sem lágmarks krónutöluhækkun hefur meiri áhrif við lægri laun. Niðurstöðurnar gefa þannig til kynna að uppbygging samninganna hafi haft áhrif á dreifingu launahækkana.
Miðgildi launabreytinga á grunntímakaupi eftir launastigi á almennum vinnumarkaði innan ASÍ er að finna á meðfylgjandi mynd sem sýnir dreifinguna nánar. Meginniðurstaðan er sú að hækkunin er almennt mest hjá þeim sem eru á lægri launum, en minni eftir því sem laun eru hærri. Þannig má sjá að hlutfallslegar hækkanir eru meiri neðar í launadreifingunni en dragast saman eftir því sem ofar dregur, þó með einhverjum breytileika eftir hópum og launastigi.
SJÁ NÁNAR Á MYND Á HEIMASÍÐU ASÍ
Myndin dregur þannig fram að áhrif samninganna birtast ekki aðeins í meðaltölum heldur einnig í dreifingu launahækkana. Lágmarks krónutöluhækkun vegur hlutfallslega þyngra neðar í launadreifingunni, en samsetning hópa, starfsaldur, yfirborganir og tilfærslur innan starfa geta haft áhrif á hvernig laun þróast eftir launastigi hjá einstökum hópum. Túlka ber einstaka punkta með þeim fyrirvörum en meginniðurstaðan er skýr, hlutfallslegar hækkanir eru almennt meiri hjá þeim sem voru á lægra grunntímakaupi.
Greiningin gefur innsýn í áhrif kjarasamninga á almenna vinnumarkaðnum. Félagsfólk aðildarfélaga ASÍ vegur mikið í mælingum á launaþróun, sérstaklega á almennum markaði þar sem vægi ASÍ í launavísitölu grunntímakaups er mest. Gögnin gefa því mikilvægar vísbendingar um hvernig samningsbundnar hækkanir hafa skilað sér til stórs hluta launafólks á almennum vinnumarkaði.
Þegar litið er sérstaklega til félagsfólks aðildarfélaga ASÍ á almenna markaðnum má sjá að grunntímakaup þess hóps hækkaði um 17,7% á tímabilinu frá febrúar 2024 til janúar 2026. Hækkunin var mest hjá verkafólki,19,1%, en grunntímakaup hækkaði um 17,3% hjá verslunarfólki og 16,5% hjá iðn og tæknifólki. Líkt og sjá má á myndinni er hækkunin mest í öllum hópum meðal þeirra sem hafa lægst laun en laun meðal félagsfólks verslunar, iðn- og tæknifélaga innan ASÍ eru að meðaltali hærri en innan félaga verkafólks eins og birtist í skýrslunni.
Þá sýna gögnin að grunntímakaup kvenna innan ASÍ á almenna markaðnum hækkaði meira en grunntímakaup karla á sama tímabili. Hækkunin var 18,6% hjá konum en 17,3% hjá körlum.
Niðurstöðurnar benda til þess að launahækkanir á almenna markaðnum hafi ekki aðeins skilað hækkun meðaltala, heldur einnig hlutfallslega meiri hækkunum til hópa sem voru með lægri laun. Þessi nýjung KTN gefur áhugaverða innsýn í að meta áhrif kjarasamninganna og dregur fram að skiptir máli að horfa til dreifingar launahækkana, ekki eingöngu meðaltala.
Á sama tíma er ljóst að kaupmáttur og staða heimilanna ráðast ekki af launaþróun einni saman. Þrálát verðbólga, hátt vaxtastig, aukið atvinnuleysi, erfið staða á húsnæðismarkaði og hægari efnahagsumsvif hafa áfram áhrif á stöðu launafólks. Sundurliðun Kjaratölfræðinefndar sýnir þó að þegar litið er til þeirra á vinnumarkaði hafa launahækkanir skilað sér í auknum kaupmætti launa á samningstímanum.
